BUDOWLE OCHRONNE W POLSCE
– KOMPENDIUM WIEDZY DLA SAMORZĄDÓW

1. Stan budowli ochronnych 2. Hierarchia regulacji 3. Podział wyposażenia 4. Zasada „własnych możliwości” 5. Zależności wyposażeniowe 6. Typy budowli ochronnych 7. Najważniejsza informacja dla gmin 8. Podsumowanie

1. Stan budowli ochronnych w Polsce – dane i analizy

1.1. Liczba istniejących budowli ochronnych (stan faktyczny)

Według ogólnopolskiej inwentaryzacji Państwowej Straży Pożarnej (PSP) z lat 2022–2023:

Typ obiektu	Liczba istniejących obiektów	Szacunkowa pojemność
Schrony (S‑1/S‑2/S‑3)	1 903	ok. 300 000 osób
Ukrycia (U‑1/U‑2/U‑3)	8 719	ok. 1 130 000 osób
MDS (Miejsca Doraźnego Schronienia)	224 113	ok. 49 240 000 osób (teoretycznie)

⚠️ Wniosek

W Polsce istnieje ok. 234 735 obiektów, które mogą pełnić funkcję ochronną, ale ich stan techniczny i funkcjonalny jest bardzo zróżnicowany. Łączna pojemność schronów i ukryć wynosi ok. 1,43 mln miejsc, co w porównaniu z populacją Polski (ok. 38 mln) daje zaledwie 3,8% pokrycia wymaganiami ustawowymi (25% w miastach, 15% poza miastami).

1.2. Szacunki dotyczące budowli, które należałoby utworzyć

Prawo NIE określa minimalnej liczby schronów, ukryć ani MDS. Żaden obowiązujący akt prawny nie wskazuje liczby obiektów, które muszą istnieć.

Jedyny obowiązek brzmi: „zapewnienie warunków do ochrony ludności” (art. 207 ustawy o ochronie ludności i OC).

Dlatego liczba obiektów, które należałoby utworzyć, zależy od:

liczby mieszkańców,
analizy ryzyka,
dostępności istniejących obiektów,
możliwości adaptacji pomieszczeń podziemnych.

📊 Szacunek ogólnokrajowy (realny, zgodny z MSWiA)

Schrony i ukrycia – należałoby zwiększyć liczbę o kilkanaście tysięcy obiektów, aby zapewnić minimalny poziom ochrony.
MDS – liczba jest wystarczająca, ale ich funkcjonalność jest minimalna.
Budowle BO – brak centralnych danych, ale większość wymaga modernizacji.

Z eksperckich analiz (m.in. firmy inżynierskiej HOLDFORT) wynika, że Polska potrzebuje co najmniej 32 376 budowli ochronnych, aby spełnić ustawowy standard ochrony ludności. Liczba ta rozkłada się następująco:

Obszar	Liczba potrzebnych budowli ochronnych
Miasta wojewódzkie	4 739
Pozostałe miasta	12 850
Obszary wiejskie	14 787
Razem	32 376

Uwaga: Obowiązki wynikające z ustawy o ochronie ludności (Art. 93–95) stosuje się do zamierzeń budowlanych, wobec których wniosek o pozwolenie na budowę został złożony po dniu 31 grudnia 2025 r.

1.3. Aktualny poziom funkcjonalności istniejących budowli

1.3.1. Schrony

Liczba obiektów wymagających działań: wszystkie 1 903 zinwentaryzowane schrony.
Stan techniczny jest bardzo zróżnicowany, ale w przeważającej większości obiekty nie są gotowe do użycia:
- systemy filtrowentylacji są nieczynne,
- hermetyzacja jest niesprawna,
- wyposażenie jest niekompletne lub nie istnieje,
- wiele obiektów pełni funkcje magazynowe lub gospodarcze.

Wszystkie schrony wymagają kapitalnej modernizacji lub głębokiego przywrócenia funkcjonalności.

1.3.2. Ukrycia

Liczba obiektów wymagających działań: wszystkie 8 719 zinwentaryzowanych ukryć.
Stan techniczny jest niewystarczający:
- wyposażenie nie spełnia warunków technicznych z 4 listopada 2025 r.,
- brak oświetlenia awaryjnego, wentylacji, środków higienicznych.

Wszystkie ukrycia wymagają szerokiej modernizacji lub przywrócenia funkcjonalności.

1.3.3. MDS (Miejsca Doraźnego Schronienia)

MDS są obiektami zbiorowej ochrony o uproszczonych wymaganiach funkcjonalnych, odróżniających je od schronów i ukryć.

MDS podlegają katalogowi wyposażenia określonemu w § 7 rozporządzenia MSWiA z 1 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 933), jednak – na mocy § 3 ust. 1 pkt 5 – obowiązek jego zapewnienia jest realizowany wyłącznie w zakresie własnych możliwości zarządcy.

Oznacza to, że:

MDS nie wymagają zapewnienia łóżek, koców ani zaawansowanych systemów łączności (zwolnienia z § 7 pkt 1 i 3),
pozostałe elementy wyposażenia (apteczki, latarki, środki higieny, worki, gaśnice, narzędzia, woda, żywność) są zapewniane w miarę możliwości zarządcy,
MDS nie wymagają przywracania funkcji technicznych (brak hermetyzacji, brak filtrowentylacji).

Stan faktyczny:

MDS są liczne,
ale ich funkcjonalność jest minimalna,
działają jako tymczasowe miejsca schronienia,
nie wymagają doposażenia w środki bytowe, chyba że gmina sama to określi.

MDS nie wymagają modernizacji technicznej – tylko organizacji i oznakowania.

„MDS podlegają katalogowi wyposażenia określonemu w § 7 rozporządzenia MSWiA z 1 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 933), jednak – na mocy § 3 ust. 1 pkt 5 – obowiązek jego zapewnienia jest realizowany wyłącznie w zakresie własnych możliwości zarządcy.”

1.3.4. Budowle BO

nieliczne,
w większości nie spełniają nowych warunków technicznych,
wymagają modernizacji konstrukcyjnej i wyposażeniowej.

Budowle BO wymagają dużych nakładów.

1.4. Skala prac potrzebnych do przywrócenia pełnej funkcjonalności

Typ obiektu	Liczba obiektów	Skala prac	Zakres
Schrony	1 903	bardzo duża	kapitalne remonty, filtrowentylacja, hermetyzacja, instalacje, wyposażenie
Ukrycia	8 719	duża	modernizacja wentylacji, oświetlenia, wyposażenia, dostosowanie do Dz.U. 2025
MDS	224 113	minimalna	organizacja, oznakowanie; brak obowiązku doposażenia (zasada „własnych możliwości”)
Budowle BO	brak danych	duża	modernizacja konstrukcji i wyposażenia

1.5. Podsumowanie stanu istniejącego

W Polsce istnieje ok. 234 tys. obiektów, które mogą pełnić funkcję ochronną, lecz ich stan techniczny jest bardzo zróżnicowany. Wszystkie schrony (1 903) i ukrycia (8 719) wymagają modernizacji – w przypadku schronów często kapitalnej, w przypadku ukryć – szerokiej. Budowle BO również wymagają modernizacji.

MDS są liczne, ale ich funkcjonalność jest minimalna – i zgodnie z rozporządzeniem MSWiA z 1 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 933) nie wymagają pełnego doposażenia w apteczki, latarki, wodę czy żywność, ponieważ działają w zakresie „własnych możliwości zarządcy”.

Kluczowy wniosek dla samorządów: schrony i ukrycia wymagają natychmiastowych działań modernizacyjnych, natomiast MDS mogą być wdrażane szybko i elastycznie, bez ponoszenia kosztów na pełne wyposażenie.

2. Hierarchia i zakres regulacji wyposażenia

System prawny regulujący wyposażenie budowli ochronnych opiera się na czterech poziomach aktów prawnych, które mają różny zakres i stopień szczegółowości.

2.1. Ustawy – poziom strategiczny

Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907) – nakłada na gminy obowiązek przygotowania miejsc schronienia i zasobów ochronnych.
Ustawy ustrojowe – określają zadania własne gmin w zakresie bezpieczeństwa publicznego (art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie gminnym).
Uwaga: Ustawy nie definiują bezpośrednio konkretnych wymagań sprzętowych ani instalacyjnych – pozostawiają to aktom wykonawczym.

2.2. Rozporządzenie MSWiA z 1 lipca 2025 r. – wyposażenie użytkowe (Dz.U. 2025 poz. 933)

Rozporządzenie w sprawie sposobu przygotowania obiektu zbiorowej ochrony do użycia określa:

minimalne wyposażenie ruchome dla obiektów zbiorowej ochrony,
sposób przygotowania obiektu do użycia,
szczegółowe warunki eksploatacji budowli ochronnych,
niezbędne wyposażenie użytkowe skupiające się na elementach niezbędnych do przetrwania ludzi wewnątrz obiektu.

2.3. Rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. – wyposażenie techniczne (Dz.U. 2025 poz. 1548)

Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych reguluje:

specjalistyczne instalacje techniczne,
wentylację i filtrowentylację,
oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne,
odporność konstrukcyjną budowli,
wymagania dla drzwi gazoszczelnych i przeciwwybuchowych.

2.4. Rozporządzenie MSWiA z 21 lutego 2025 r. – kryteria typowania (Dz.U. 2025 poz. 286)

Rozporządzenie to określa kryteria typowania budynków użyteczności publicznej, w których należy zapewnić budowle ochronne. Jest to akt o charakterze planistycznym, wskazujący, które obiekty podlegają obowiązkowi wyposażenia w schrony lub ukrycia.

2.5. Program Funkcjonalno-Użytkowy (PFU) – wyposażenie dedykowane

PFU nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, ale jest wiążący w ramach konkretnego zamówienia publicznego. Może:

rozszerzać minimalne wymagania z rozporządzeń,
narzucać dodatkowe wyposażenie (np. systemy monitoringu stężeń gazów CO₂, CO, O₂),
precyzować parametry techniczne dla danej inwestycji.

3. Wyposażenie budowli ochronnych – podział na kategorie

3.1. Wyposażenie ruchome (użytkowe) – regulowane przez poz. 933

Dla budowli ochronnych (schronów i ukryć) rozporządzenie nakłada obowiązek zapewnienia:

Lp.	Kategoria wyposażenia	Szczegółowe wymagania
1	Miejsca do odpoczynku	Miejsca do leżenia w liczbie odpowiadającej co najmniej 1/3 planowanej pojemności budowli. Każde miejsce: łóżko (koja) + koc lub śpiwór + mata izolująca.
2	Apteczki pierwszej pomocy	Jedna apteczka na każde 20 osób (zawierająca środki opatrunkowe i odkażające) lub odpowiedni zapas środków dla całej planowanej liczby osób.
3	Środki łączności i informacyjne	Radioodbiorniki z zapasowymi bateriami, radiotelefony/telefony komórkowe do alarmowania służb, megafony lub sprzęt nagłaśniający do komunikacji wewnętrznej.
4	Przenośne źródła światła	Latarki z zapasowymi bateriami/akumulatorami w proporcji jedna latarka na każde 5 osób.
5	Środki higieny osobistej	Środki dezynfekcji, mydło, papier toaletowy, chusteczki – dla każdej osoby; pieluchy, podpaski, pieluchomajtki – 1 paczka na każde 10 osób.
6	Gospodarka odpadami	Worki na odpady i skażoną odzież o pojemności co najmniej 120 litrów na każde 20 osób.
7	Podręczny sprzęt gaśniczy	Co najmniej jedna gaśnica przenośna lub przewoźna (wodna lub pianowa) zgodna z przepisami ppoż.
8	Narzędzia awaryjne i naprawcze	Po jednym zestawie narzędzi do otwierania drzwi i odgruzowywania na każde wyjście zapasowe + materiały do doraźnych napraw konstrukcji.
9	Zapas wody i żywności	Woda pitna: co najmniej 3 litry na osobę na dobę; żywność: konserwy i gotowe dania o długim okresie przydatności.

3.2. Wyposażenie techniczne (stałe) – regulowane przez poz. 1548

Rozporządzenie z 4 listopada 2025 r. reguluje instalacje stanowiące integralną część konstrukcji budowli:

certyfikowane urządzenia filtrowentylacyjne,
instalacje zasilania awaryjnego,
automatyczne zawory przeciwwybuchowe,
oświetlenie ewakuacyjne o natężeniu min. 50 lx,
systemy detekcji i alarmowania,
drzwi i zamknięcia gazoszczelne.

3.3. Wyposażenie dedykowane – regulowane przez PFU

W przypadku realizacji konkretnych inwestycji publicznych, standardy mogą zostać rozszerzone w Programie Funkcjonalno-Użytkowym (PFU) o dodatkowe elementy, np.:

zaawansowane systemy stałego monitoringu stężeń gazów (CO₂, CO, O₂),
dodatkowe środki łączności,
specjalistyczne wyposażenie medyczne,
systemy zarządzania kryzysowego.

4. Zasada „własnych możliwości” zarządcy MDS

Zasada ta stanowi kluczowy mechanizm uelastyczniający system i odróżniający Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS) od stałych budowli ochronnych.

4.1. Podstawa prawna

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia MSWiA z 1 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 933), przygotowując MDS, zarządca lub właściciel obiektu jest zobowiązany do:

„zapewnienia w zakresie własnych możliwości wyposażenia wskazanego w § 7 pkt 2 oraz pkt 4–9”.

4.2. Zakres zwolnień

Przepis ten oznacza, że w przypadku MDS:

Zarządca jest całkowicie zwolniony z obowiązku zapewniania łóżek, koców i miejsc do leżenia (wyposażenie z § 7 pkt 1). Wymagane jest jedynie przygotowanie miejsc do siedzenia (np. krzeseł składanych).
Jest zwolniony z obowiązku instalacji zewnętrznych systemów łączności oraz megafonów (wyposażenie z § 7 pkt 3).
Pozostałe elementy wyposażenia (apteczki, latarki, środki higieny, worki, gaśnice, narzędzia oraz wodę i żywność) musi zapewnić wyłącznie „w zakresie własnych możliwości”.

4.3. Wentyl bezpieczeństwa dla zarządców

Jeśli zarządca zgłosi właściwemu organowi ochrony ludności okoliczności uniemożliwiające pełnienie przez obiekt funkcji ochronnej, uruchamiana jest procedura weryfikacyjna. Organ może wyrazić zgodę na całkowite odstąpienie od przygotowania miejsca doraźnego schronienia.

4.4. Podział odpowiedzialności

Projektant i inwestor odpowiadają za infrastrukturę na etapie budowy (nośność stropu, dodatkowe wyjścia ewakuacyjne, wyprowadzenia przyłączy instalacyjnych).
Zarządca nieruchomości przejmuje odpowiedzialność na etapie użytkowania – za sprawne przygotowanie przestrzeni w godzinie zagrożenia (usunięcie pojazdów, uprzątnięcie materiałów palnych, oznakowanie stref, rozstawienie podręcznego wyposażenia).

5. Zależności wyposażeniowe dla poszczególnych rodzajów budowli

Rodzaj budowli	Wyposażenie użytkowe (poz. 933)	Wyposażenie techniczne (poz. 1548)	Specjalistyczne wymagania kontraktowe (PFU)
Schrony S‑1/S‑2/S‑3	TAK (pełny zakres)	TAK (najwyższy rygor)	TAK (często rozszerzane)
Ukrycia U‑1/U‑2	TAK (pełny zakres)	TAK (standard ukryć)	TAK (zależnie od projektu)
Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS)	TAK (doraźne/uproszczone – zasada „własnych możliwości”)	TAK (podstawowe wymogi)	TAK (zależnie od projektu)
Budowle BO	Nie dotyczy wprost	TAK (specjalistyczne)	TAK (kluczowe źródło wymagań)
Pomieszczenia adaptowane	TAK (doraźne – zasada „własnych możliwości”)	Nie dotyczy (brak stałych instalacji)	Nie dotyczy

6. Główne typy budowli ochronnych w Polsce – pełna charakterystyka

6.1. Ukrycia kategorii U‑1

Parametr	Opis
Minimalny poziom ochrony	Podstawowy
Przeznaczenie	Ludność cywilna
Czas przebywania	48 h
Wymagania konstrukcyjne	Brak – może być zwykłe pomieszczenie
Wyposażenie	Podstawowe + medyczne + łączność. Monitoring jakości powietrza (CO₂/O₂/CO) nie wynika z rozporządzenia MSWiA – może być wymagany wyłącznie w PFU konkretnej inwestycji.
Wdrożenie	Najłatwiejsze do wdrożenia – nie wymaga konstrukcji schronowej

Kluczowa zaleta dla samorządów: Można zakupić pakiet U‑1 nawet bez posiadania schronu – można go ulokować w dowolnym pomieszczeniu spełniającym podstawowe warunki. Pakiet jest mobilny i gotowy do użycia.

6.2. Ukrycia kategorii U‑2

Parametr	Opis
Poziom ochrony	Wyższy niż U‑1
Czas przebywania	72 h
Wymagania konstrukcyjne	Wzmocnione drzwi, podstawowa wentylacja, minimalna odporność na obciążenia dynamiczne
Wyposażenie	Rozszerzone – większe zapasy, dodatkowe środki łączności
Zastosowanie	Obiekty użyteczności publicznej

6.3. Schrony kategorii S‑1

Parametr	Opis
Poziom ochrony	Podstawowa odporność
Czas przebywania	72–96 h
Wymagania konstrukcyjne	Ściany żelbetowe, drzwi gazoszczelne, filtrowentylacja, niezależne źródło zasilania
Przeznaczenie	Ludność cywilna i administracja

6.4. Schrony kategorii S‑2

Parametr	Opis
Poziom ochrony	Podwyższona odporność
Czas przebywania	96–120 h
Wymagania konstrukcyjne	Odporność na falę uderzeniową, odporność na odłamki, pełna filtrowentylacja z nadciśnieniem
Zapasy	Woda i żywność na 5 dni
Zastosowanie	Duże miasta i obiekty strategiczne

6.5. Schrony kategorii S‑3 (wysokiej odporności)

Parametr	Opis
Poziom ochrony	Najwyższa klasa schronów cywilnych
Czas przebywania	Do 7 dni
Wymagania konstrukcyjne	Odporność na zawalenie budynku, odporność na falę uderzeniową 100–200 kPa, pełna izolacja od środowiska
Zapasy	Własne źródło energii, własna woda i sanitariaty
Zastosowanie	Obiekty strategiczne, centra dowodzenia

6.6. Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS)

Parametr	Opis
Charakter	Modułowe, prefabrykowane schrony lub adaptowane pomieszczenia podziemne
Czas przebywania	24–48 h
Montaż	W dowolnym miejscu – plac, parking, hala, piwnica
Odporność	Podstawowa, ale konstrukcja zamknięta i stabilna
Zaleta	Idealne dla gmin, które nie mają budynków spełniających normy

Wyposażenie MDS – kluczowe różnice:

Zwolnienie z łóżek i łączności zewnętrznej – zgodnie z § 3 ust. 1 poz. 933,
Wyposażenie wyłącznie „w zakresie własnych możliwości” zarządcy,
Elastyczne kompletowanie – dopiero w momencie realnego zagrożenia.

6.7. Budowle ochronne typu BO‑1 / BO‑2

Parametr	Opis
Charakter	Klasyczne budowle ochronne z lat 70–90
BO‑1	Podstawowa odporność
BO‑2	Podwyższona odporność
Status	Wymagają modernizacji, aby spełnić normy MSWiA 2025
Wykorzystanie	Często jako magazyny OC

6.8. Punkty Zbiorowego Schronienia (PZS)

Parametr	Opis
Charakter	Duże obiekty (szkoły, hale, urzędy)
Funkcja	Nie są schronami – to miejsca czasowego ukrycia
Czas przebywania	12–24 h
Wyposażenie	Podobne do U‑1, ale w większej skali
Odporność konstrukcyjna	Brak

6.9. Schrony tunelowe / podziemne

Parametr	Opis
Charakter	Wykorzystują istniejące tunele, piwnice, przejścia podziemne
Wymagana adaptacja	Filtrowentylacja, drzwi gazoszczelne, zapasy
Czas przebywania	24–48 h

6.10. Schrony improwizowane

Parametr	Opis
Charakter	Tworzone ad hoc w sytuacji kryzysowej
Lokalizacja	Piwnica, garaż, magazyn
Wyposażenie	Wymagają wyposażenia U‑1 lub U‑2
Czas przebywania	12–24 h

7. Najważniejsza informacja dla gmin i powiatów

✅ Każda jednostka samorządu terytorialnego może zakupić pakiet U‑1 nawet bez posiadania schronu.

Dlaczego?

U‑1 nie wymaga konstrukcji schronowej – może być ulokowany w dowolnym pomieszczeniu spełniającym podstawowe warunki.
Pakiet jest mobilny i gotowy do użycia – można go przechowywać w magazynie i wdrożyć natychmiast.
Gmina może zabezpieczyć wyposażenie wcześniej, a miejsce schronienia przygotować później.
To jedyny typ budowli ochronnej, który można wdrożyć natychmiast – bez wielomiesięcznych prac budowlanych.

8. Podsumowanie

System regulacji wyposażenia budowli ochronnych w Polsce opiera się na czterech poziomach aktów prawnych, które wzajemnie się uzupełniają. Kluczowe rozróżnienie dotyczy:

Wyposażenia ruchomego (użytkowego) – regulowanego przez rozporządzenie z 1 lipca 2025 r. (poz. 933).
Wyposażenia technicznego (stałego) – regulowanego przez rozporządzenie z 4 listopada 2025 r. (poz. 1548).
Wyposażenia dedykowanego – określanego w PFU dla konkretnych inwestycji.

Stan istniejący:

Schrony (1 903) i ukrycia (8 719) w większości nie są gotowe do użycia i wymagają kapitalnej modernizacji.
MDS (224 113) są liczne, ale ich funkcjonalność jest minimalna – zgodnie z prawem nie wymagają pełnego doposażenia, działają w zakresie „własnych możliwości zarządcy”.

Miejsca Doraźnego Schronienia (MDS) podlegają znacznie łagodniejszym wymaganiom, co umożliwia szybkie i elastyczne tworzenie punktów ochrony ludności w istniejącej infrastrukturze.

Najważniejszy wniosek dla samorządów: Pakiet wyposażenia U‑1 można zakupić i zabezpieczyć już dziś, niezależnie od posiadania gotowego schronu. To rozwiązanie daje realną i natychmiastową możliwość podniesienia poziomu bezpieczeństwa mieszkańców.

Opracowanie na podstawie: Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907), rozporządzenie MSWiA z dnia 1 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 933), rozporządzenie MSWiA z dnia 4 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1548), rozporządzenie MSWiA z dnia 21 lutego 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 286), inwentaryzacja PSP 2022–2023, analizy HOLDFORT. Stan prawny na dzień 10 sierpnia 2026 r.

BUDOWLE OCHRONNE W POLSCE– KOMPENDIUM WIEDZY DLA SAMORZĄDÓW